Risk Analizi Nedir?
Risk analizi (mevzuattaki adıyla risk değerlendirmesi), işyerinde var olan veya dışarıdan gelebilecek tehlikelerin belirlenmesi, bu tehlikelerin risklere dönüşmesine yol açan faktörlerin analiz edilmesi ve risklerin derecelendirilerek kontrol önlemlerinin kararlaştırılması sürecidir. İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği'ne dayanır ve İSG yönetiminin temelini oluşturur.
Tehlike ve Risk Arasındaki Fark
Bu iki kavram sıkça karıştırılır ancak farklıdır:
- Tehlike: Zarar verme potansiyeli olan kaynak veya durum (örneğin açıkta duran bir elektrik kablosu)
- Risk: Tehlikenin zarara dönüşme olasılığı ile zararın şiddetinin birleşimi
Risk Değerlendirmesi Nasıl Yapılır?
Risk değerlendirmesi genellikle şu adımları izler:
- Tehlikelerin belirlenmesi: Saha gözlemi, çalışan görüşleri ve kayıtların incelenmesi
- Risklerin analizi: Her tehlike için olasılık ve şiddetin değerlendirilmesi
- Risklerin derecelendirilmesi: Risk skorlarına göre önceliklendirme
- Önlemlerin belirlenmesi: Riski kabul edilebilir seviyeye indirecek tedbirler
- Dokümantasyon ve takip: Önlemlerin uygulanması ve etkinliğinin izlenmesi
Yaygın Risk Değerlendirme Yöntemleri
- L Tipi (5x5) Matris: Olasılık ve şiddetin çarpımına dayalı, en yaygın yöntem
- Fine-Kinney: Olasılık, frekans ve şiddet üzerinden hesaplama
- HAZOP: Proses tesislerinde sapma analizi
- FMEA: Hata türü ve etkileri analizi
Önlem Hiyerarşisi
Riskler ele alınırken önlemler şu öncelik sırasına göre uygulanır: önce tehlikenin ortadan kaldırılması, mümkün değilse ikame, ardından mühendislik önlemleri, sonra idari önlemler ve en son kişisel koruyucu donanım (KKD).
Risk Değerlendirmesi Ne Zaman Yenilenir?
| Tehlike Sınıfı | Yenileme Süresi | |---|---| | Az Tehlikeli | En geç 6 yılda bir | | Tehlikeli | En geç 4 yılda bir | | Çok Tehlikeli | En geç 2 yılda bir |
Bunun yanı sıra işyerinde taşınma, yeni makine kurulumu, üretim değişikliği veya iş kazası gibi önemli değişikliklerde risk değerlendirmesi yenilenmelidir.
Özet
Risk analizi, iş kazalarını ve meslek hastalıklarını önlemenin ilk ve en önemli adımıdır. Tüm İSG yükümlülükleri (eğitim, KKD, sağlık gözetimi) risk değerlendirmesi sonuçlarına göre planlanır.